Op woensdag 3 maart 2026 organiseerde Fieldlabs@Scale de online masterclass “The Role of Public Funding in the Long Term Sustainability of Fieldlabs.” De sessie bracht praktijkdeskundigen, beleidsmakers en fieldlabmanagers samen om te bespreken hoe financieringsinstrumenten de operationele duurzaamheid van experimentele omgevingen — zoals fieldlabs — beïnvloeden. De masterclass werd geleid door Orlando Vazquez, Jaime Bonnin Roca en Marcel Bogers.

Een opname van de sessie is nu openbaar beschikbaar: klik hier. 

Waarom publieke financiering belangrijk is

Fieldlabs worden steeds vaker ingezet om innovaties op te schalen die bijdragen aan het aanpakken van maatschappelijke uitdagingen. Als gedeelde fysieke omgevingen bieden ze actoren uit innovatie-ecosystemen — zoals bedrijven, universiteiten en onderzoeksinstituten — toegang tot infrastructuur voor prototyping, testen, valideren en demonstreren van innovaties voordat deze worden opgeschaald naar de markt. Door middelen te bundelen faciliteren fieldlabs gezamenlijke leerprocessen, kennisuitwisseling en kostenverdeling, waardoor individuele investeringen in dure infrastructuur worden verminderd.

Ondanks hun groeiende belang hebben veel fieldlabs moeite om financieel duurzaam te blijven op de lange termijn. Bedrijven investeren doorgaans niet graag in gedeelde infrastructuur vanwege onzekere of beperkte private opbrengsten, waardoor publieke financiering essentieel wordt voor zowel de ontwikkeling als de exploitatie ervan. Echter, de meeste financieringsinstrumenten zijn niet oorspronkelijk ontworpen voor de specifieke behoeften van fieldlabs, wat structurele mismatches creëert die hun langetermijnlevensvatbaarheid beperken.

Van onderzoek naar inzicht

Tijdens de masterclass werden bevindingen gepresenteerd uit een empirisch onderzoek naar hoe publieke financiering de duurzaamheid van fieldlabs beïnvloedt. Het onderzoek omvatte 34 interviews, 30 beleidsdocumenten en 16 uur observaties, en bood een gedetailleerd beeld van de behoeften van fieldlabs, het ontwerp van beleid en de uitdagingen bij de uitvoering.

Drie terugkerende behoeften van fieldlabs:

• Financiering voor zowel infrastructuur als exploitatie: Terwijl EFRO doorgaans investeringen in apparatuur ondersteunt, blijven operationele kosten vaak ondergefinancierd.
• Toegankelijke financiering voor mkb en startups: Veel kleine bedrijven missen de capaciteit om complexe procedures te doorlopen.
• Instrumenten die aansluiten bij lokale innovatie-ecosystemen: Regionale economische structuren en uitdagingen variëren sterk, wat vraagt om maatwerk.

Beleidsmatige spanningen navigeren

Beleidsmakers die financieringsinstrumenten ontwerpen en implementeren, moeten drie spanningen balanceren:

1. Exploitatie ondersteunen zonder afhankelijkheid te creëren
   Publieke financiering is nodig voor de ontwikkeling en exploitatie van infrastructuur, maar langdurige ondersteuning kan leiden tot structurele afhankelijkheid.
2. Efficiëntie waarborgen zonder verantwoording te verliezen
   Het vereenvoudigen van procedures vergroot de toegankelijkheid voor mkb en vermindert administratieve lasten, maar kan uitdagingen opleveren op het gebied van verantwoording.
3. Instrumenten afstemmen op regionale behoeften zonder complexiteit te vergroten
   Maatwerk kan beter aansluiten bij ecosysteembehoeften, maar brengt risico’s met zich mee voor fragmentatie en inconsistente uitvoering binnen Europa.

Strategische aanpakken om fieldlabs toekomstbestendig te maken

De masterclass benadrukte drie evidence-informed strategieën om financieringsinstrumenten beter te laten aansluiten op de behoeften van fieldlabs:

• Investeer waar infrastructuur ertoe doet en stimuleer actief gebruik
  Investeer in infrastructuur wanneer er een duidelijke behoefte is, en stimuleer gebruik om samenwerking te bevorderen.
• Beweeg richting vereenvoudigde modellen
  Ga over op vereenvoudigde modellen om toetredingsbarrières te verlagen en resultaatgerichte rapportage te bevorderen.
• Cocreëer subsidieregelingen met regionale ecosystemen
  Ontwikkel programma’s in nauwe samenwerking met lokale innovatie-ecosystemen en regionale autoriteiten, zonder extra complexiteit toe te voegen.

Belangrijkste inzichten

• Fieldlabs zijn cruciaal voor het opschalen van innovaties, maar hun duurzaamheid hangt af van financieringsinstrumenten die zowel hun infrastructuur- als operationele behoeften erkennen.
• Publieke financiering is gerechtvaardigd vanwege markt-, structurele en transformatiefalen, maar slecht afgestemde instrumenten kunnen de impact beperken.
• Spanning tussen beleidsdoelen kan worden overbrugd door ondersteuning te balanceren met autonomie, efficiëntie met verantwoording, en maatwerk met administratieve consistentie.
• Een strategische, flexibele mix van beleidsinstrumenten is nodig om ervoor te zorgen dat fieldlabs experimentatie en innovatie-opschaling blijven ondersteunen.

Bekijk de opname.