Opschalen van duurzame innovatie: hoe ecosystemen te orkestreren voor multidimensionale waardecreatie

Op dinsdag 6 januari 2026 organiseerde het onderzoeksteam Fieldlabs@Scale hun eerste online masterclass: “Scaling Sustainable Innovation: How to Orchestrate Ecosystems for Multidimensional Value Creation”. De sessie bracht ongeveer 30 professionals en stakeholders samen die werken met fieldlabs, living labs en andere testomgevingen, waar innovaties worden ontwikkeld en getest vóór commercialisering. De masterclass werd geleid door Luca Vadacca, Marc van den Berg en Leentje Volker (Universiteit Twente).

Een opname van de sessie is nu openbaar beschikbaar (https://zenodo.org/records/18199099).

Niet alleen een technologisch probleem

Veel duurzame innovaties laten sterke resultaten zien in pilots, maar blijven steken voordat ze breder worden toegepast. Het doel van de masterclass was om een praktische, op bewijs gebaseerde manier te bieden om het opschalingspotentieel in een vroeg stadium te beoordelen en te bespreken wat ecosysteemactoren kunnen doen om dit te versterken. De sessie draaide om één eenvoudige boodschap: opschalen is zelden “slechts een technologisch probleem”; het hangt vaak af van het op elkaar afstemmen van structuren, partners, governance en institutionele ondersteuning rondom een innovatie.

Van onderzoek naar een praktisch hulpmiddel

De masterclass combineerde een korte onderzoeksintroductie met interactieve discussie en een hands-on tool. Deelnemers verkenden een raamwerk dat drie elementen met elkaar verbindt:

• Ecosysteemarchitectuur (hoe complex, gereed en divers het partnernetwerk is)
• Orkestratiemodel (wie leidt en hoe beslissingen worden genomen)
• “Regels en winden” (regelgeving, prikkels en publieke verwachtingen)

Het onderzoeksdeel was gebaseerd op een recente studie van het Fieldlabs@Scale-team naar circulaire innovatie-ecosystemen in een vroeg stadium in de Nederlandse bouwsector (https://journals.aom.org/doi/abs/10.5465/AMPROC.2025.18634abstract). De studie gebruikt een configuratieve benadering om te identificeren hoe verschillende combinaties van omstandigheden multidimensionale waarde (economisch, ecologisch en sociaal) kunnen creëren, in plaats van te vertrouwen op één “best practice”-blauwdruk.

In de tweede helft van de sessie maakten deelnemers kennis met een generatief-AI-gedreven digitaal prototype – de Ecosystem Scaling Canvas – en pasten dit toe op hun eigen context door hun ecosysteemsituatie in kaart te brengen, waarschijnlijke knelpunten te diagnosticeren en praktische hefbomen te bespreken om het opschalingspotentieel te vergroten. De tool zal op een later moment online beschikbaar worden gesteld.

Belangrijkste inzichten

1. Opschalingspotentieel is een eigenschap van het ecosysteem, geen prestatie van één enkele organisatie. Zelfs sterke pilots kunnen vastlopen als cruciale partners, governance en institutionele ondersteuning niet op elkaar zijn afgestemd.

2. Er bestaat geen enkel “winnend” model. Verschillende ecosysteemconfiguraties kunnen tot sterke resultaten leiden; doorslaggevend is de “fit” tussen de behoeften van de innovatie en de manier waarop het ecosysteem is georganiseerd.

3. Governance en institutionele context zijn geen bijzaak. Vroege beslissingen over rollen, beslissingsrechten en koppelingen met standaarden/inkoop/regelgeving bepalen vaak of pilots verder kunnen reizen dan de initiële setting.

4. Een gestructureerde diagnose helpt teams om eerder te handelen. Het gebruik van een gedeelde taal en een eenvoudige canvas kan mismatches in het ecosysteem zichtbaar maken en gerichtere interventies tijdens de experimenteerfase ondersteunen.

Bekijk de opname: https://zenodo.org/records/18199099